Rektor Univerziteta u Beogradu Vladan Đokić i viši tužilački saradnik Rade Bajić bili su mete nadzora izraelskim špijunskim softverom Pegasus i drugih naprednih špijunskih programa, potvrđeno je u dva nova slučaja koje su otkrili Citizen Lab i SHARE fondacija.
Forenzičkom analizom potvrđeno je da je tokom 2026. godine telefon rektora Đokića zaražen špijunskim softverom Pegasus, izraelske kompanije NSO Group, putem takozvanog „zero-click“ napada, koji ne zahteva da korisnik klikne na link ili preduzme bilo kakvu radnju.
Đokić je jedna od istaknutijih figura prodemokratskog pokreta u Srbiji, poznat po podršci studentskim protestima i zalaganju za očuvanje autonomije univerziteta.
U avgustu 2026. godine, Rade Bajić, viši tužilački saradnik koji je radio na predmetu „Generalštab“, primio je obaveštenje kompanije Apple da je, sa visokim stepenom pouzdanosti, bio meta napada špijunskim softverom koji se komercijalno prodaje za potrebe nadzora.
SHARE fondacija je 2. septembra saopštila da je početkom ove godine najmanje 14 osoba u Srbiji bilo meta različitih vrsta naprednog špijunskog softvera. Među njima su bili studenti, aktivisti, narodni poslanik i lokalni opozicioni odbornik.
Prema navodima fondacije, novi slučajevi proširuju krug poznatih meta na predstavnike univerziteta i pravosuđa. Slučajevi digitalnog nadzora prethodno su zabeleženi među novinarima, aktivistima i pripadnicima civilnog društva, a tokom 2025. i među poljoprivrednicima.
Iz SHARE fondacije upozoravaju da nadzor zaposlenih u pravosuđu i predstavnika univerziteta može da ugrozi nezavisnost institucija, akademsku autonomiju i slobodu izražavanja.
„Nadzor nad zaposlenima u pravosuđu i predstavnicima univerziteta direktno ugrožava nezavisnost institucija i njihovu sposobnost da deluju bez pritisaka“, navodi se u saopštenju.
Iz fondacije ističu da upotreba špijunskog softvera omogućava neovlašćen pristup podacima na uređaju i može da ugrozi i privatnost drugih osoba čiji se podaci na njemu nalaze.
„Upotreba spajvera podrazumeva neovlašćeni pristup svim podacima na uređaju, čime se namerno nanosi šteta targetiranom korisniku, ali i svim drugim osobama čiji se podaci nalaze na tom uređaju“, upozoravaju iz SHARE fondacije.
Fondacija ukazuje i na značaj delotvornih istraga i utvrđivanja odgovornosti, navodeći da izostanak odgovarajućeg postupanja može da doprinese nastavku i širenju nezakonitog digitalnog nadzora.
Izvor: Novas
